De digitale concurrentiekracht van Nederland staat onder druk. AI, geopolitieke ontwikkelingen en de toenemende afhankelijkheid van buitenlandse technologie vragen om scherpe keuzes over de economie van morgen. Om te bepalen wat er nodig is om digitaal voorop te blijven lopen, spreekt VodafoneZiggo in de serie 'Staying Ahead' met Nederlandse denk- en doe-leiders uit bedrijfsleven, overheid en technologiesector. In deze eerste aflevering deelt Constantijn van Oranje, algemeen directeur van Techleap, zijn visie op de rol van technologie, ondernemerschap en langetermijnbeleid.

Wat doet Techleap precies en wat is uw rol binnen de organisatie?
Techleap zet zich primair in voor de Nederlandse tech-sector, met name voor start- en scale-ups. Dat doen wij door met de overheid en stakeholders samen te werken aan beter beleid, door data te verzamelen en bottlenecks te adresseren- én door direct met ondernemers te werken die op het punt staan om op te schalen. Onze organisatie heeft zich door de jaren heen steeds opnieuw uitgevonden. Nu hebben we een publieke tak die zich richt op deep tech en het ecosysteem, gefinancierd door het ministerie van EZK, en een gemeenschap van zo'n 500 bedrijven die particulier gefinancierd wordt. Onlangs hebben we ook een AI-hub en co-workspace opgezet. Als algemeen directeur probeer ik het totaaloverzicht over het speelveld en mijn ogen op de bal te houden, zodat we optimale impact blijven maken.

Hoe staat Nederland ervoor als het gaat om digitale concurrentiekracht?
Ik vind het onderscheid tussen "digitaal" en "concurrentiekracht" inmiddels een beetje kunstmatig – het is niet los van elkaar te zien. Onze fysieke en mobiele netwerkinfrastructuur vind ik nog steeds goed, ook in vergelijking met andere Europese landen. Wel zie ik dat we bij datacenters zijn gestagneerd, terwijl andere landen daarin juist versnellen – en dat komt vooral door beperkte toegang tot elektriciteit. We brengen interessante techbedrijven voort, maar zitten niet aan de kritieke kant van AI-software en large language models. Aan de hardwarekant, met ASML, BESI, ASMi en spelers als Nearfield Industries, staan we juist wel goed opgesteld.

Welke ambitie is nodig om Nederland ook de komende jaren internationaal concurrerend te houden?
Die ambitie zie ik zeker - en die deel ik, maar ik vind dat onze overheid hier met meer slagvaardigheid en focus kan opereren. Stel dit als algemene prioriteit, kom met beleid en voer dit consistent uit. De tech sector wordt steeds meer de motor van onze economie en zal uiteindelijk ook de innovaties produceren voor de zorg, defensie en sociale zekerheid van morgen. Als je het nauw vanuit de politieke context van vandaag beschouwt zie je dat keuzes – zoals bij de box 3-discussie – niet gemaakt worden vanuit structurele groei of aantrekkingskracht van ons vestigingsklimaat op het buitenland, maar vanuit de begrotingssystematiek van 2026. Ik vind dat we daarmee het risico lopen dat we kapitaal en talent afstoten, terwijl het in de kern niet eens echt een begrotingsprobleem is.

Welke rol speelt digitale infrastructuur daarin?
Voor mij is dit de baseline. Fundament voor de economie van de toekomst. Connectiviteit, digitale infrastructuur en security zijn basisvoorwaarden, net als rechtszekerheid of een stabiele democratie.

Wat functioneert op dit moment goed aan de Nederlandse digitale infrastructuur?
Onze fysieke en mobiele netwerken lopen Europees gezien zelfs voorop. We hebben een van oudsher sterke internetinfrastructuur en aan de hardwarekant ASML en bedrijven als Nearfield Industries en Accelera AI. De basisvoorwaarde is bij ons dus goed op orde. Ik denk zelfs dat we met AMS-IX een hele goede positie hadden, maar ik zie dat die nu wat afbrokkelt. De hele datacentersector staat onder kritiek vanwege energieverbruik, en het is lastig om het abstracte verhaal dat we meer rekenkracht nodig hebben om te zetten in wat het de Nederlander brengt– niet voor vandaag, maar morgen.

Waar ziet u de belangrijkste verbeterpunten?
Voor mij zit de kern bij het aanbod van elektriciteit. Renewables worden nu geprijsd op het niveau van fossiele energie, terwijl het potentieel juist bijna-gratis energie is. We moeten van dure schaarse energie naar goedkope overvloedige energie. Stel je eens voor welke stappen we kunnen maken in een energie abundance scenario met onze economie. En het kan. Daarom moeten we de vraagkant elektrificeren – industrie, mobiliteit, waterstof – en verder investeren in innovaties rond batterijen, waterstof, chips en koeling van datacenters. Ook vind ik dat we kritieke infrastructuur en broncode onafhankelijk en beschermd moeten maken, los van wie vandaag toevallig de eigenaar is.

Welke impact heeft AI op onze digitale infrastructuur?
We zijn sterk afhankelijk van Amerikaanse en Chinese modellen, met Mistral als Europees alternatief. Zolang die diversiteit er is, zijn we redelijk resistent. Maar als beide grootmachten de kraan dichtdraaien, hebben wij noch de modellen, noch de rekenkracht om onze AI te laten draaien. Een eigen, soevereine Europese cloud hebben we ook niet – en dat zou wel moeten.

Waar liggen volgens u de grotste bedreigingen voor Nederland om internationaal concurrend te blijven?
Ik mis zaken waarin anderen afhankelijk zijn van ons, chokepoints, zoals we die met ASML wel hebben in de chipketen, maar dan in AI – daardoor hebben we eigenlijk weinig invloed als de Amerikanen ons onder druk zetten. Daarnaast zijn we kwetsbaar door onze afhankelijkheid van China voor grondstoffen, vooral batterijcellen en de basismaterialen voor onze energie- en communicatiesector.

En waar juist de grootste kansen?
Nederland lijkt soms een soort end-state-samenleving – we hebben eigenlijk alles bereikt wat we willen. Dat blijft echter niet vanzelf zo. Juist daarom moeten we weer bewust ruimte creëren: regels vereenvoudigen, risico durven nemen, fouten kunnen accepteren. Dat vraagt om een heldere langetermijnvisie die je consistent uitvoert met het bedrijfsleven als partner in plaats van boeman. Ook moeten we investeren in mensen en vaardigheden. We moeten barrières voor ondernemers om te groeien wegnemen, zoals de verplichting om twee jaar loon door te betalen bij ziekte. Dat weegt voor start-ups en kleine ondernemers te zwaar.

Welke knelpunten moeten worden aangepakt om die kansen te benutten? En welke rol heeft de overheid hierin?

Start-ups moeten niet gezien worden als bijzaak van "ondernemerschap", maar als integraal onderdeel van industriebeleid. Ik zou willen dat de overheid zelf als veeleisende, consistente klant van scale-ups optreedt. Op dit moment is Techleap degene die voortdurend de overheid bevraagt; ik zou veel liever zien dat de overheid zelf met een heldere vraag komt en óns laat leveren.

Als u één dringend advies zou mogen geven aan de staatssecretaris of eurocommissaris: wat zou dat zijn?
Mijn advies zou consistentie zijn, en dan concreet in drie stappen: financier AI-infrastructuur zoveel mogelijk privaat, maar faciliteer dat met vergunningen; los de netcongestie en het elektriciteitstekort structureel op; en laat de overheid zelf vooroplopen met digitaal werken en gebruik van AI.

Wat kunnen we doen om de digitale economie van Nederland verder te versterken en welke coalitie is daarvoor nodig?
Ik vind dat we eerst zelf moeten weten wat we willen en dan door moeten stappen naar Europa. Ik zie dat wij intern nu niet coherent zijn: we bepleiten begrotingsdiscipline en willen tegelijk meer investeren in defensie en infrastructuur; we ontvangen relatief veel Europees onderzoeksgeld en willen daar tegelijk op bezuinigen. Wij dreigen te blijven hangen op de aanbodkant, terwijl China vooral de vráágkant heeft gestimuleerd – elektrificatie van industrie en mobiliteit – waardoor zij nu sneller groeien in renewables dan wij. Een goedkopere groene energiebasis voor onze bedrijven zie ik zeker als waardevol en maakt ons minder afhankelijk.

Over deze serie: Hoe blijft Nederland digitaal concurrerend in Europa en de wereld?
In aanloop naar het symposium Staying Ahead: Connectivity for Europe’s Next Decade op 15 oktober 2026, verzamelt VodafoneZiggo inzichten van kopstukken uit het Nederlandse bedrijfsleven, overheid en technologiesector. De inzichten worden gebundeld in een whitepaper, die tijdens het event wordt gepresenteerd.

Meer informatie over het symposium? Neem dan contact op via communicatie@vodafoneziggo.com.